Zima Stulecia w Otwocku: Wspomnienia z czasów, gdy śnieg sięgał dachów

Zima w Otwocku

Współczesne zimy potrafią nas zaskoczyć kilkudniowym mrozem, który szybko staje się tematem numer jeden w mediach. Jednak ci, którzy pamiętają przełom lat 1978 i 1979, wiedzą, że prawdziwa zima nie pyta o zgodę – ona po prostu unieruchamia świat.

Sylwester 1978: Nagły atak mrozu

Wszystko zaczęło się niewinnie. 28 grudnia 1978 roku na południu Polski termometry wskazywały jeszcze nawet +10°C. Nikt nie spodziewał się, że już za kilkadziesiąt godzin sytuacja zmieni się dramatycznie.

Z nad Skandynawii nadciągał potężny wyż, który w nocy z 29 na 30 grudnia zderzył się z wilgotnym niżem znad Polski. W Otwocku deszcz w ciągu kilkunastu minut przeszedł w gęsty, mokry śnieg, a temperatura zaczęła gwałtownie spadać.

W noc sylwestrową słupki rtęci pokazały około –25°C, a porywisty wiatr sprawiał, że odczuwalnie było jeszcze zimniej. Gęsty śnieg, połączony z silnym wiatrem, błyskawicznie zaczął tworzyć ogromne zaspy.

Zima w Otwocku. Liceum im. Gałczyńskiego

Pociągi widma i wędrówki po torach – komunikacyjny paraliż linii otwockiej

Dla miasta tak silnie związanego z koleją paraliż PKP był prawdziwą katastrofą. Linia otwocka, która codziennie dowoziła tysiące mieszkańców do pracy w Warszawie, praktycznie przestała funkcjonować.

31 grudnia już od godziny 17:00 z Otwocka nie odjeżdżały pociągi. Z trudem utrzymywano jedynie połączenia na trasie Pilawa – Warszawa Stadion. Śniegu było tyle, że nasypy sięgały poziomu peronów.

Pani Alicja wspomina:

Jechałam na sylwestra do Warszawy. Problemy zaczęły się już w Otwocku. Pociąg, którym miałam jechać został odwołany. Po godzinie czekania na stacji z trudem przyjechał pociąg z Pilawy. Był zatłoczony że ledwo udało mi się wsiąść. Pociąg dojechał tylko do stacji Stadion. Ci którzy chcieli dostać się do centrum - w tym Ja zdecydowali się na wędrówkę po torach gdyż autobusy i tramwaje nie jeździły. Szliśmy gęsiego jeden za drugim wąską wydeptaną w śniegu ścieżką aż do stacji Powiśle

Z kolei osoby planujące zorganizowane bale sylwestrowe w Otwocku często w ogóle na nie nie dotarły – podobnie jak na prywatki u znajomych. Około godziny pierwszej w nocy część miasta pogrążyła się w ciemności. Zerwane linie energetyczne odcięły prąd m.in. w okolicach Stadionu, Kresów, Śródborowa i w kierunku Mlądza. Bal sylwestrowy na sali OKS-u został zakończony przedwcześnie.

Codzienność mieszkańców w 1979 r.

1 stycznia Otwock był całkowicie zasypany śniegiem, a temperatura oscylowała w granicach –20°C. Mieszkańcy z trudem wydeptywali wąskie ścieżki pomiędzy zaspami.

Choć pierwszy dzień roku był wolny od pracy, okazał się bezcenny – pozwolił na reorganizację służb i ocenę skali zniszczeń. Przerwy w dostawach prądu usunięto stosunkowo szybko – były to typowe awarie. Ciepłownictwo również nie zostało poważnie nadwyrężone, a w blokach kaloryfery pracowały na pełnych obrotach.

zima stulecia. Foto: www.twojapogoda.pl/

Śnieg przestał padać około południa 1 stycznia. Mróz trzymał, ale to nie temperatura była największym problemem – prawdziwym wyzwaniem były ogromne ilości zalegającego śniegu.

Pani Lidia, pracująca wówczas w OSM, wspomina:
Mieszkałam na osiedlu Warszawska, do pracy szłam pieszo, brodząc w śniegu po pas. Droga zajmowała mi blisko godzinę. Byłam po prostu umęczona

Miasto-sypialnia musiało działać

Otwock, jako zaplecze mieszkaniowe Warszawy, musiał codziennie funkcjonować. I – co zaskakujące – funkcjonował. Poza incydentalnymi przypadkami komunikacja kolejowa ze stolicą działała względnie sprawnie.

Z relacji mieszkańców wiemy, że Wał Miedzeszyński był niemal całkowicie zasypany – przejezdny był tylko jeden pas. Co jakiś czas w śnieżnych tunelach wydrążano tzw. mijanki, czyli poszerzenia umożliwiające minięcie się pojazdów.

Podobnie wyglądała sytuacja na trasach w kierunku Kołbieli, Wiązowny czy Celestynowa. 

Pan Ryszard wspomina wyprawę „maluchem” do rodziny w stronę Mińska Mazowieckiego:

Przez całą drogę najbardziej obawiałem się autobusu jadącego z naprzeciwka. Nie było gdzie uciekać. Zaspy sięgały powyżej dachu samochodu.

Zima na drogach. Zdjęcie w zimowej aurze

Odśnieżanie i powrót do normalności

Z czasem sytuacja zaczęła się stabilizować. W Otwocku nie było problemów ani z opałem do ciepłowni, ani z zaopatrzeniem sklepów – podstawowe produkty spożywcze pozostawały dostępne. Urzędy i instytucje funkcjonowały normalnie.

Wyjątkiem były szkoły. Przerwa świąteczna została przedłużona o tydzień i płynnie przeszła w ferie zimowe. W efekcie uczniowie nie chodzili do szkoły przez trzy tygodnie. Ten „fartowny” tydzień trzeba było jednak odrobić – rok szkolny 1979 w Otwocku zakończył się tydzień później.

Za odśnieżanie miasta odpowiadało otwockie MPO, (Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania) którego baza mieściła się wówczas przy ul. Samorządowej, niemal na rogu Żeromskiego. Pługi śnieżne pracowały bez przerwy. Na początku lutego powołano specjalne brygady, które uzbrojone w szpadle i rozbijaki kruszyły zlodowaciały, udeptany śnieg w najważniejszych ciągach komunikacyjnych.

Odwilż i wielka woda

Mróz trzymał niemal do końca lutego. Odwilż przyszła dość szybko, choć nie gwałtownie. Topniejący śnieg spowodował wzrost poziomu rzek. O ile Świder nie stanowił zagrożenia, o tyle Wisła już tak. W tamtym okresie doszło do szeregu powodzi – m.in. zalany został Pułtusk.

Dlaczego Otwocka nie sparaliżowało?

Czytając dziś relacje z Zimy Stulecia w skali całej Polski – a zwłaszcza Warszawy – łatwo odnieść wrażenie totalnego paraliżu. Niejeżdżące tramwaje, wielodniowe przerwy w dostawach prądu i ciepła, braki w zaopatrzeniu, wymarłe miasto. Tymczasem wspomnienia wielu otwocczan są inne. Trudne – ale nie katastroficzne.

Figura Chrystusa w Otwocku zimą. Foto. Zbigniew Wiliński

Po pierwsze – skala. Otwock był miastem mniejszym, prostszym w obsłudze i mniej obciążonym skomplikowaną infrastrukturą. Brak sieci tramwajowej czy rozbudowanych węzłów komunikacyjnych oznaczał mniej newralgicznych punktów, które mogłyby zawieść jednocześnie.

Po drugie – kolej. Dla Otwocka linia kolejowa była nie dodatkiem, lecz absolutnym kręgosłupem miasta. Jako klasyczna „sypialnia Warszawy” Dlatego właśnie linia otwocka była odśnieżana w pierwszej kolejności, a ruch pociągów – nawet ograniczony – starano się przywracać jak najszybciej.

Po trzecie – ogrzewanie i energia. Mimo lokalnych awarii, nie doszło do długotrwałego załamania systemów. Ciepłownia działała, sklepy były zaopatrywane, a miasto – choć zasypane i zmęczone – funkcjonowało.

Po czwarte – mieszkańcy. Robili to, co trzeba było robić, żeby normalnie funkcjonować: chodzili pieszo, odgarniali śnieg, dostosowywali plany do warunków. Paradoksalnie w całej sytuacji radości miały dzieci – ogrom śniegu, zaspy i przedłużone ferie sprawiły, że dla najmłodszych była to jedna z najbardziej pamiętnych zim w życiu.

Zima w Otwocku w czasach PRL

Przy okazji zimy stulecia warto pamiętać że to nie był wyjątek. Na przełomie 1986/1987 nastąpił mróz stulecia...ale to jest temat na oddzielną historię

Autor: Piotr Stefański